De directeur-generaal van de WTO, Pascal Lamy, waarschuwt dat een mondiaal handelsakkoord de nieuwe deadline van 2010 gaat missen, tenzij het tempo van de onderhandelingen wordt opgevoerd en de landen bereid zijn tot compromissen. Volgens Lamy hebben de landen van de WTO een akkoord bereikt over ongeveer 80% van het hele pakket aan maatregelen, maar wordt er te weinig vooruitgang geboekt vanwege de impasse bij de gevoelige onderwerpen: landbouwsubsidies, importtarieven en industriële producten.
De reguliere WTO-bijeenkomst van ministers van Handel eind december is, volgens Lamy, een belangrijk platform voor de WTO-landen om een sterk signaal af te geven voor het daadwerkelijk afronden van de Doha-ontwikkelingsronde, die in 2001 is begonnen.

Verder is er een ministeriële bijeenkomst in Genève tussen 30 november en 2 december gepland, maar officiële WTO-bronnen bevestigen dat hier niet gesproken zal worden over de voortgang van de Doha-ronde. In plaats daarvan zal er gediscussieerd worden over de rol van de WTO-landen bij de wederopbouw van de wereldeconomie.
Het is de eerste keer, sinds de bijeenkomst in Hongkong vier jaar geleden, dat de WTO-leden weer bij elkaar komen voor een ministeriële conferentie.

Rusland heeft weer laten weten, dat het lidmaatschap van de WTO de komende tijd hoog op de agenda staat. Voordeel is dat wanneer Rusland lid is van de WTO, het land zich zal moeten houden aan de WTO-regels en bijvoorbeeld niet te pas en te onpas extra fytosanitaire importmaatregelen kan invoeren.
Na zestien jaar van onderhandelen hoopt Rusland de onderhandelingen in 2010 te kunnen afronden. Het land is het enige grote handelsblok dat nog geen lid is van de WTO. Rusland lijkt niet langer vast te houden aan het standpunt dat het alleen als on¬derdeel van een douane-unie met Wit-Rusland en Kazachstan wil toetreden tot de WTO. Dit idee, dat in juni 2009 werd gelanceerd, is niet goed ontvangen door de WTO-lidstaten. De EU is en blijft een voorstander van een spoedige toetreding van Rusland tot de WTO.

De EU- en de Latijns-Amerikaanse landen zijn de laatste weken wederom intensief in onderhandeling om te proberen nog voor de ministeriele ontmoeting van de WTO op 30 november een akkoord te sluiten. Hiermee zou dan een eind moeten komen aan een langlopend WTO-geschil over de EU-invoertarieven op de zgn. dollarbananen.
Het laatste bekende voorstel van de EU is een verlaging van het huidige importtarief van 176 naar 114 euro per ton, en een onmiddellijke verlaging van 28 euro per ton bij het bereiken van een akkoord. Het grootste struikelblok was het tijdschema van de reductie van het importtarief. Ecuador en de andere Latijns-Amerikaanse landen hebben een voorkeur voor een afbouw van 8 jaar. De EU wilde de mogelijkheid openhouden om daar nog drie jaar aan toe te voegen wanneer de Doha-ronde niet succesvol wordt afgerond. De EU wil verder dat de bananen worden geschrapt van de lijst van tropische producten, die in de Doha-ronde in aanmerking komen voor volledige liberalisering.
De EU verkeert in een delicate positie, aangezien het een balans moet zien te vinden tussen de concurrerende belangen van Latijns-Amerikaanse exporteurs en de ACS-landen, die grotendeels afhankelijk zijn van hun uitvoer van bananen. Om het verlies aan concurrentievoordeel bij de ACS-landen te verzachten, komt er een BAM-pakket, 'banana accompanying measures'. Tussen 2010 en 2013 wordt een extra bedrag van totaal 190 mln. euro toegekend. In een eerste reactie hebben de ACS-landen aangegeven dit bedrag veel te laag te vinden.

De Europese Commissie zal eind volgende maand een grondige bijsturing van de Europese begroting voorstellen voor de periode na 2013. Een groot deel van de huidige uitgaven voor landbouw moet vanaf 2013 gaan naar innovatie, klimaat en energie.
Verwacht wordt dat over het voorstel ongeveer twee jaar hard zal worden onderhandeld door de 27 lidstaten. Frankrijk zal het plan naar verwachting fanatiek bestrijden. De Franse land- en tuinbouwsector is nu de grootste ontvanger van landbouwsubsidies, gevolgd door de Ierse en Poolse. De verwachting is dat Nederland ook flink minder landbouwgeld uit Brussel ontvangt na 2013.
Het ontwerpvoorstel van de Europese Commissie vermeldt nog geen bedrag dat zal worden uitgetrokken voor de landbouwsector. Het totale EU-budget bedraagt momenteel 125 miljard euro. Er wordt wel opgeroepen tot budgettaire discipline aangezien nogal wat Europese regeringen in de nasleep van de economische crisis moeite zullen hebben om in eigen land de begroting weer in evenwicht te brengen.

Achtergrond
In het voorstel wordt gesproken over een belangrijke heroriëntering van de prioriteiten, met meer nadruk op klimaat, energie, economische groei en banen en minder aandacht voor landbouw.
Momenteel wordt ruim veertig procent van de Europese begroting gespendeerd aan landbouw. De Commissie is van oordeel dat de bedrijfstoeslagen in de toekomst niet langer gebaseerd mogen zijn op historische productiecijfers, maar wel op de toepassing van duurzame landbouwpraktijken en prestaties op het vlak van plattelandsontwikkeling. Volgens de nota kan de marktinterventie verder teruggeschroefd worden zodat het een echt veiligheidsnet wordt.
Ook de Britten zullen niet blij zijn, want de Commissie stelt voor om de zogeheten 'rebate' geleidelijk uit te faseren. De Britse regering kon die regeling 25 jaar geleden uit het vuur slepen, waardoor de Britten jaarlijks miljarden euro's kunnen besparen op hun bijdrage aan het Europese budget.
Verder wil het dagelijks bestuur van de EU ook het budget voor regionale hulp moderniseren. Dat is vandaag goed voor ongeveer een derde van de totale begroting en wordt besteed aan wegenonderhoud, de bescherming van het leefmilieu en opleidingsprogramma's. In de toekomst moet de klemtoon eerder liggen op onderzoek, innovatie, training en transnationale programma's. Vooral de nieuwe lidstaten zullen dwarsliggen als gepraat zal worden over een inkrimping van fondsen voor achtergestelde gebieden.

Het directoraat generaal voor Landbouw en plattelandsontwikkeling van de Europese Commissie heeft een reactie uitgebracht op de 39 vereenvoudigingsvoorstellen die de lidstaten in april gezamenlijk aan de Commissie hebben voorgelegd. Het werkdocument bevat informatie over de resultaten van het beoordelingsproces en een stand van zaken betreffende de vooruitgang die sinds maart 2009 is geboekt. Het verslag zal in december door de Landbouwraad worden besproken.
De meeste voorstellen zijn positief beoordeeld. De Commissie is van plan deze voorstellen uit te werken en snel ten uitvoer te leggen. Een aantal ervan is al opgenomen in de herziene voorschriften voor de rechtstreekse betalingen die met ingang van 1 januari 2010 in werking treden.
Voorts is in het werkdocument van de Commissie een reeks extra ideeën voor vereenvoudiging opgenomen, zoals een meer gestroomlijnd programma ter bevordering van de afzet van landbouwproducten.
Sinds de Commissie in oktober 2005 haar eerste mededeling over de vereenvoudiging van het GLB publiceerde, heeft zij zich sterk met dit onderwerp beziggehouden.De werkzaamheden op dit gebied zijn volledig geïntegreerd in de algemene strategie voor betere regelgeving die de administratieve rompslomp tegen 2012 met 25 % moet inkrimpen.
De reactie is te vinden op: http://ec.europa.eu/agriculture/simplification/index_en.htm.

Het EU-plattelandscomité heeft unaniem ingestemd met een door minister Verburg van LNV opgesteld plattelandsontwikkelingsprogramma. Daarmee komt de komende jaren ongeveer 150 miljoen euro beschikbaar voor landbouwactiviteiten die bijdragen aan innovatie, klimaat, landschap, biodiversiteit, waterbeheer, hernieuwbare energie en breedbandinternet op het platteland. De EU draagt ongeveer 110 miljoen euro bij en Rijk en provincies samen zo'n 40 miljoen euro.
In januari 2009 bereikten de Europese landbouwministers overeenstemming over de zogenaamde 'Health Check' van het Europees Landbouwbeleid. Als gevolg daarvan moeten alle lidstaten de meeste van hun plattelandsontwikkelingsprogramma's aanpassen. Binnen de EU zijn er ongeveer 100 plattelandsontwikkelingsprogramma's van kracht. Nederland kent één programma en bekleedt een voorhoedepositie als het gaat om het verbinden van de belangrijke uitdagingen op het terrein van voedselproductie, biodiversiteit, klimaatverandering en waterbeheer. Volgens minister Verburg versterken we op deze wijze via innovatie en een intelligente combinatie van doelen de verduurzaming van Nederland.

Na de 10e topontmoeting tussen de EU en India hebben beide handelsblokken verklaard dat een handelsovereenkomst aan het eind van 2010 een reële optie is. Het akkoord is, volgens India, mogelijk als de onderhandelaars zich concentreren op handel en investeringen. De EU heeft geprobeerd om ook o.a. intellectuele eigendomsrechten en de CO2 uitstoot onderdeel te laten worden van de onderhandelingen, maar India heeft zich hier vooralsnog tegen verzet.
De omvang van de handel in goederen tussen de twee handelsblokken is verdubbeld sinds 2003 en bedraagt momenteel meer dan 50 miljard euro per jaar. Na het afsluiten van een vrijhandelsakkoord hebben de EU en India de ambitieuze doelstelling om hun bilaterale handel in vier jaar te verdubbelen, met ook volop kansen voor de uitvoer van tuinbouwproducten.

De Spaanse ministerraad heeft een speciaal hulpplan, ter waarde van 32 miljoen euro, aanvaard. Om de dramatische teloorgang van de tomatenteelt op de Canarische Eilanden te keren is dit plan al eerder door het bestuur van de eilanden in Brussel gepresenteerd en door de Europese Commissie geaccepteerd.
Per hectare exporttomaat kan een subsidie worden aangevraagd van ruim 20.000 euro. Van de totale kosten wordt 3,6 miljoen betaald door de EU, terwijl de Spaanse regering en het regionale bestuur van de Canarische Eilanden elk 14,2 miljoen bijdragen.
Tien jaar geleden bedroeg het areaal tomaat nog zo’n 4.000 ha, goed voor bijna de helft van de totale Spaanse export. Nu is het oppervlak met meer dan de helft gekrompen en is het aandeel in de Spaanse tomatenexport nog slechts 23%. In teeltseizoen ’08-‘09 werd weer 13% minder geproduceerd dan in het voorgaande jaar.
Hoewel men op de eilanden tevreden is met deze regeling, wordt er aangedrongen op een meer duurzame steun. Een woordvoerder van de federatie van tuinbouwexporteurs (FEDEX) stelt dat er geen toekomst is voor de Canarische tomaat indien het transport naar het vaste land van Europa niet geheel door de overheid wordt betaald. Alleen hierdoor zouden de Canarische telers op een kostprijs in Europa uit kunnen komen die kan tippen aan de prijs van hun collega’s op het vaste land.

Volgens de huidige afspraken mag vanuit Marokko per jaar een contingent van 230.000 ton tomaat in de EU worden ingevoerd, tegen een minimumprijs van €461, - euro per ton. Volgens de Spaanse overkoepelende organisatie van tuinbouwproducenten en -exporteurs FEPEX is dit contingent tussen oktober 2008 en mei 2009 met 125.000 ton overschreden en is ook de minimumprijs niet gerespecteerd.
De Spaanse overheid is echter niet van plan om de tuinbouwsector in bescherming te nemen tegen deze concurrentie en voelt er ook niet voor om aan te dringen op sancties vanwege overtredingen van de huidige regels. De EU en Marokko zijn in onderhandeling over een nieuw vrijhandelsakkoord. In dit akkoord stelt de EU een vergroting van het Marokkaanse contingent voor tomaten voor.

Nederlandse transporteurs hebben teveel Zwitserse tol betaald. Volgens het Zwitsers gerechtshof is de tolverhoging van 1 januari 2008 in strijd met de wetgeving in dat land. Die stelt dat de tolopbrengst de kosten van infrastructuur niet mag overschrijden. Door de verhoging kwam de dekkingsgraad op 106 procent.
De Zwitserse overheid reageerde teleurgesteld op de uitspraak en zal de inhoud van het oordeel verder bestuderen. De verwachting is dat de politiek besluit om hoger beroep tegen het vonnis aan te tekenen. De huidige uitspraak scheelt de Zwitserse overheid bijna 100 miljoen euro per jaar. Tevens zal de overheid de toltarieven moeten terugdraaien tot het niveau voor 1 januari 2008.

• De Franse staat heeft negen winkelketens voor de handelsrechtbank gedaagd wegens mogelijk machtsmisbruik tegenover leveranciers. Dat heeft staatssecretaris voor Handel Hervé Novelli bekendgemaakt. In zes van de gevallen gaat het om voedingsdistributeurs, met name Cora, Auchan, Carrefour, Leclerc, Casino en Système U. De voorbije maanden zijn er aanhoudend spanningen geweest tussen boeren en supermarktketens. De landbouwers verdenken de grootdistributie ervan een groot deel van de winstmarges in de voedselketen naar zich toe te trekken.
• De Franse president Nicolas Sarkozy heeft een reeks crisismaatregelen voorgesteld voor de noodlijdende land- en tuinbouwbouwsector. Met de maatregelen is een bedrag van 1,65 miljard euro gemoeid, waarvan 650 miljoen euro voor rekening is van de staat. Het plan bestaat voor één miljard euro uit voordelige leningen. Door een bijdrage van de overheid worden de intrestvoeten bij deze leningen met een looptijd van 5 jaar beperkt tot 1,5 procent. Voor jonge landbouwers zakt dat percentage zelfs naar één procent.
• De federale overheid in België heeft 20 miljoen euro aan fiscale vrijstelling toegezegd aan de landbouw. De belastingvoordelen zullen verdeeld worden over de jaren 2009, 2010 en 2011.
• Nederland is een belangrijke importeur geworden van Ethiopische landbouwproducten. In de periode september 2008 tot april 2009 werd voor meer dan 58 miljoen euro geïmporteerd. Het grootste aandeel betreft de bloemensector (52 miljoen euro), maar ook bonen, oliezaden en koffie worden steeds belangrijker (7 miljoen euro). Het beleid van de Ethiopisch-Nederlandse publiek-private partnerschappen oliezaden en tuinbouw is gericht op het verbeteren van de kwaliteit en het verhogen van toegevoegde waarde
• De AEL (Alliance for Europan Logistics) heeft begin deze maand een manifest gepubliceerd dat aandringt op een heuse logistieke denktank in het Europees Parlement. De AEL vindt dat logistiek een meer prominente positie verdient in het beslissingsproces van de EU. Een andere punt op het wensenlijstje van de jonge lobbyclub is een overlegorgaan op hoog niveau met een brede vertegenwoordiging uit de logistieke sector.
• De heer mr. G.P.G. Kunst wordt met ingang van 1 januari 2010 LNV-raad in Berlijn. Hij volgt hiermee de heer dr. T.C. de Groot op die is benoemd als plaatsvervangend directeur Internationale Zaken bij het ministerie van Landbouw, Natuur en Voedselkwaliteit (LNV).
  Gerbert Kunst is sinds 1 oktober 1990 in dienst van het ministerie van LNV. Momenteel is hij werkzaam als LNV-raad bij de Permanente Vertegenwoordiging van het Koninkrijk der Nederlanden bij de Europese Unie in Brussel.

Voor nadere informatie over de onderwerpen in deze nieuwsbrief kunt u zich wenden tot: Theo van Bemmel van de afdeling M&I, Unit Internationale zaken, tel: 079-3470801, e-mail: t.vanbemmel@tuinbouw.nl.